Ana Sayfa'ya Dön
blog

Güvenilirlik Fonksiyonel Programlamayı Gerektiriyor: ADT'ler, Güvenlik ve Kritik Altyapı

28 Aralık 2025
2 dakika okuma(~396 kelime)
0 görüntüleme
Güvenilirlik Fonksiyonel Programlamayı Gerektiriyor: ADT'ler, Güvenlik ve Kritik Altyapı

Güvenilirlik ve Fonksiyonel Programlama

Bankacılık, telekomünikasyon ve ödeme sistemlerinde güvenilirlik sadece hoş bir özellik değil, temel bir gerekliliktir. Çalıştığım en güvenilir sistemler, kod çalışmadan önce hataların tamamını ortadan kaldırabiliyordu. Fonksiyonel programlama ve Cebirsel Veri Türleri (ADT'ler) doğru olmayan durumların oluşturulmasını engelleyerek, doğruluğu tip sistemine yerleştirmenize olanak tanır.

Bu yazıda öğreneceğiniz konular:

  • Gerçek sistemlerde geçersiz durumların nasıl ortaya çıktığı ve bunların neden maliyetli sorunlara yol açtığı
  • ADT'lerin iş kurallarını nasıl kodladığı ve derleyicinin bunları nasıl zorladığı
  • Örüntü eşleme ve eksiksizlik kontrollerinin değişiklikleri nasıl güvenli hale getirdiği
  • Bankacılık ve telekomünikasyon alanlarında TypeScript ve OCaml'de pratik modelleme desenleri
  • Yeni başlayanlar ve orta seviye geliştiriciler için geçiş yol haritası

Tip Sistemiyle Başlayan Güvenilirlik

Çoğu üretim sorunu karmaşık algoritmalardan kaynaklanmaz, bunun yerine kodun asla olmaması gereken bir duruma girmesinden kaynaklanır. Nöbette olduysanız, şunlara benzer varyantları görmüşsünüzdür:

  • Sihirli dizgiler: "paypal" yalnızca Nakit, Kart, Pix'i destekleyen bir sisteme sızar
  • Null değerler: bir fonksiyon e-posta bekler ama korumasız bir yolda null alır
  • Çelişkili booleenler: bir hesap hem isActive = true hem de isSuspended = true olur
  • Eksik yaşam döngüleri: bir işlem Beklemede olarak işaretlenir ve ilişkili bir Ödenmiş kaydı olmadan Geri Alındı durumuna geçer

Fonksiyonel programlama, geçersiz durumların oluşturulmasını engelleyerek bu sorunları çözmeye yardımcı olur. Salt fonksiyonlar ve değişmezlik, davranışı tahmin edilebilir ve test edilebilir tutar.

ADT'ler Pratikte: Toplamlar ve Çarpımlar

Çarpım türleri alanları birleştirir, "ve" anlamına gelir. Toplam türler birkaç durumdan birini seçer, "veya" anlamına gelir. Birlikte alan kurallarınızı modellerler.

Çarpım türü örneği (* OCaml *):

type user = { id : int; name : string; email : string option; (* Some " email protected " or None *) }

Toplam türü örneği (* OCaml *):

type payment = | Cash | Card of string (* last 4 digits *) | Pix of string

Bu biçimde, "paypal" Payment olarak var olamaz. Derleyici bunu reddeder.

Örüntü Eşleme ve Eksiksizlik

Bir toplam türü üzerinde örüntü eşlediğinizde, derleyici her varyantı ele almanızı zorunlu kılabilir. Daha sonra yeni bir durum eklerseniz, her eksik eşleme bir derleme hatası veya uyarısı haline gelir. Bu, değişiklikleri varsayılan olarak güvenli hale getirir.

Yeni bir Kripto yöntemi eklendiğinde, her iki kod tabanı da güncellenecek her yeri gösterecektir.

Başarısızlık Senaryoları ve Tip Odaklı Çözümleri

Bankacılık örneği: Çift ödeme ve mutabakat kayması
Telekomünikasyon örneği: Hayalet faturalama ve eksik oturumlar

Her iki örnekte de, Cebirsel Veri Türleri (ADT'ler) durumların geçersiz olmasını engelleyerek, hataları derleme zamanında yakalamayı sağlar.

Sonuç

Fonksiyonel programlama ve ADT'ler, kritik altyapı sistemlerindeki güvenilirliği artırmak için güçlü araçlardır. Tip sistemine doğruluğu yerleştirerek, geçersiz durumların oluşturulmasını engeller ve değişiklikleri varsayılan olarak güvenli hale getirir. Bu, bankacılık, telekomünikasyon ve diğer yüksek güvenilirlik gerektiren alanlarda çok önemlidir.

Paylaş: